Guggenheim
Alberto Giacometti
Caroline eserita gorputz osoz (Caroline assise en pied), ca. 1964–1965

Olio-pintura mihise gainean
130 x 89 cm
Fondation Giacometti, Paris
© Alberto Giacometti Estate / VEGAP, Bilbo, 2018

Sarrera

“Aurrean dudan pertsona gauza konplexu eta kontraesankor gisa ikusten dut; hori dela eta, hura ulertzeko, kopiatu egin behar dut, hobeto ikusteko eta gehiago ezagutzeko. Horregatik jarraitzen dut hura kopiatzen”[1].

Alberto Giacometti (1901–1966) eskulturagintzan jardun zen, eta horregatik da batez ere ezaguna, baina pintore bikaina ere izan zen. Nagusiki erretratua eta antzekotasuna islatzeko gaitasuna interesatzen zitzaion. Hala, artistak genero honetako zenbait obra egin zituen; besteak beste, Annette Arm emaztearen erretratuak, Diego anaiarenak, Jean Genet idazlearenak, eta bere amorante eta azken musa Caroline gaztearenak.

Obra guztietan etengabe agertzen zaizkion obsesioei forma ematen die erretratuetan; adibidez, giza figuraren irudikapena (hain zuzen ere, buruarena). Berrogeita hamarreko hamarkadatik aurrera, existentzialismoan eta giza hauskortasunean jarri zuen arreta, eta, sormen handiz, obra piktorikoen bidez aztertu zituen gai horiek. Obra horietan, aurrera begira dauden figura zurrunak irudikatzen ditu, sinbolikoki espazioan isolatuak[2].

Caroline eserita gorputz osoz mihise gaineko olio-pintura bat da. Bertan, prostituta frantses gazte bat ageri da. 1958an ezagutu zuen artistak, Montparnasse auzoan, ziurrenik Chiez Adrien tabernan. Orduan 21 urte zituen Carolinek; Frantziako mendebaldean jaio zen, eta lan bila joana zen Parisera. Gaztea eta polita zen, eta nortasun, pertseberantzia eta adore handia zituen; Giacomettiren ustez, ezaugarri horiek oso erakargarriak ziren emakumeengan.

Pintura hau artistaren lan pertsonalenetako bat dela esan daiteke. Erretratuko pertsonaren begirada deigarria da, baita hura aurrera begira irudikatzea ere: modeloaren hankak lehenengo planoan daude, eta gorputzaren gainerakoa urrunago; Giacomettik bere eskulturetako batzuetan ere erabili zuen baliabide hori. Proportzioan, buruak txikia dirudi gorputzaren gainerakoarekin alderatuta, obra distantzia batera behatzera behartu nahi baitzuen artistak ikuslea. Horren ildotik, artistak noizbait esan zuen jendea ez dugula tamaina naturalean ikusten eta begiradan dagoela arima. Baieztapen hori haren obra eskultoriko eta piktorikoaren corpus teorikoaren parte da.

Teknikari dagokionez, Giacomettik harreman espazialekiko interesa eta irudikatutako figuren oso ikuspegi pertsonala konbinatzen ditu. Obra hau pinturarekin egin da, lerroa eta marratua erabilita bolumena eta espazioa iradokitzeko. Oro har, ez da nagusi kolorea Giacomettiren pinturetan. Haren erretratuek zirriborroak dirudite; aurpegiak lerro ilun ugaritan oinarrituta sortzen dira, prestakuntza-zirriborroak izango balira bezala, grisean eta beltzean, inoiz edo behin kolore beroetan[3].

Giacomettiren eta Carolineren artean 40 urteko aldea zegoen, baina hori ez zen eragozpen izan artistaren bizitzako azken urteetan harreman bat izan zezaten. Haien arteko idilioa bihurri samarra izan zen, artista Annetterekin ezkonduta baitzegoen oraindik, eta Caroline agertu eta desagertu egiten baitzen; beste gizon batekin ezkondu ere egin zen. Hala ere, artista eta Caroline elkarrekin egon ziren era batera edo bestera; elkar maite zuten, elkarrekin bidaiatzen zuten, eta elkarrekin bizi ere egin ziren. Carolinek Giacomettirentzat posatu zuen haren tailerrean, eta artistak zenbait erretratu egin zizkion.

Galderak

Behatu arretaz Giacomettik bere bizitzako azken urtean egin zuen obra hau. Bertan, Caroline agertzen da, artistaren musa, eta Caroline eserita gorputz osoz du izena. Zuen ustez, zer distantziara dago modelotik? Modeloa non dagoen imajinatzerik bazenute, nolakoa izango litzateke?

Artistak egin zuen Carolineren azken erretratuetako bat da obra hau. Zerk ematen dizue atentzioa? Zertan dira desberdin obra hau eta inoiz ikusi izan dituzuen beste batzuk? Deskribatu neskaren ezaugarri fisikoak.

Orain, begiratu arretaz nola dagoen pintatuta koadroa. Jarraitu lerroei eskuan pintzela bazenute bezala; nola mugitu behar zenukete pintzela obra pintatzeko? Zuen ustez, etapa bakarrean pintatu al zuen Giacomettik? Edo geruza bat baino gehiago aplikatu zituen, batzuk besteen gainean, fase desberdinetan? Zerk pentsarazten dizue hori? Zer kolore dira nagusi? Zergatik pintatuko ote zuen Giacomettik koadro hau ia modu monokromatikoan?

Arretaz erreparatzen badiozue, Carolineren burua txiki samarra da beste gorputz zati batzuekin alderatuta. Zuen ustez, zergatik gertatzen da hori? Zer posiziotan du gorputza modeloak? Zuen ustez, zergatik dago horrela? Posizio erosoa iruditzen al zaizue? Nork erabakitzen du jarrera erretratuetan: artistak edo modeloak? Arrazoitu erantzunak. Erretratu bat egingo balizuete, non eta zer posiziotan agertu nahi zenukete?

Obran, Caroline bakarrik dago. Elementuren bat gehitzerik bazenu lagun egin diezaion, zer izango litzateke? Gainera, erretratuan ageri den gela erabat hutsik dago; zer altzari edo apaingarri gehituko zenituzkete? Zer tonu erabiliko zenituzkete horretarako? Erretratuan, Caroline gorputz osoz ageri da. Zuen ustez, nola aldatuko litzateke emakumeari buruz duzuen iritzia busto bat baino ez balitz?

Jarduerak
Erretratua

Erretratuaren generoa artearen ia historia osoan dago, eta, ia beti, enkarguari oso lotuta egon da. Batzuetan, erretratuek, pertsonaren aurpegiera ez ezik, haren aldartea ere irudikatzen dute.

Saio batean baino gehiagotan egin dezakezue jarduera hau. Gelan, jarri bikoteka. Bikotekide bakoitzak bestearen erretratu bat egingo du (txandaka), baina, horretarako, lehenik, besteari buruzko informazio gehiago bildu behar duzue.

Lehenik, prestatu galdera batzuk bikotekideari buruz zer jakin nahi duzuen kontuan hartuta. Ondoren, elkarrizketa labur batean, bildu erantzunak, ahalik eta xehetasun handienaz jakiteko zer gustu, zaletasun eta interes dituen, baita zer nortasun eta izaera duen, zer esperientzia bizi izan dituen, etab. ere.

Hasteko, era honetako galderak egin diezazkiokezue:

  1. Erretratua egiteko lekuren bat aukeratu beharko bazenu, zein aukeratuko zenuke: logela, lagunekin egoten zaren plaza, institutuko ikasgela, etab.?
  2. Zer alderdi positibo ditu erretratuak: erretratuan agertzen den gorputzaren posizioa, aurpegiera, erretratuan agertzen denaren eta tokiaren arteko harremana, edo teknikan erabilitako errealismoa?
  3. Nola agertu nahi zenuke erretratuan: bakarrik, familiarekin, maskotarekin, gustuko objektuekin…?
  4. Erretratua nolakoa izatea nahi zenuke: bustoarena soilik, gorputz osokoa, aulki batean eserita, zutik, jarrera edo keinuren bat egiten…?

Horra hor bikotekidea hobeto ezagutzen hasteko egin litezkeen galderetako batzuk, baina zuen ustez garrantzitsuak diren beste batzuk ere proposa ditzakezue, irudikatuko duzuen pertsonaren izaera hobeto islatzeko.

Lehenik, zirriborroa egin behar duzue, arkatza eta papera erabilita, eta, gero, oihalean pintatu, olio-pinturak erabilita (material hori baldin baduzue). Hala ere, errazagoa iruditzen bazaizue argazkiak edo irudikapen digitaleko beste edozein baliabide erabiltzea, zuen ustez erretratuan agertuko denaren “arima” islatzeko aukera gehien eskaintzen duena erabil dezakezue.

Amaitutakoan, bikotekideari oparitu diezaiokezue; horrela, bakoitzak bere erretratua izango du, ikaskideak egina. Bukatzeko, elkarri erakuts diezazkiokezue erretratuak, eta prozesuan zer zailtasun izan dituzuen eta nola konpondu dituzuen adierazi. Gelakideek egin dizkizueten erretratuetan zuen burua nola ikusten duzuen ere eztabaida dezakezue, zer aldatuko zenuketen edo eroso zaudeten zuen burua beste ikaskide batzuek egindako erretratuetan ikusita. Nola sentitzen zarete zuen burua beste ikaskide baten begien bidez ikusita? Zuen ustez, ondo irudikatzen al zaituztete erretratuek, eta leialki islatzen al dituzte elkarrizketan eman dituzuen erantzunak? Zuen iritziz, zergatik islatzen dute erretratuek zuen “izaera”, edo zergatik ez?

HIZTEGIA

Existentzialismoa: XIX. eta XX. mendeen artean sortutako mugimendu filosofikoa. Gizakia, emozioak, banakako konpromisoa eta askatasuna aztertu zituen. Existentzialismoak hausnarketa filosofikoaren erdigunean jarri zuen gizakia, eta loturarik gabeko izaki kontziente gisa kalifikatu zuen. Eskola honen adierazgarririk nabarmenenak, besteak beste, Jean-Paul Sartre eta Albert Camus izan ziren.

Erretratua: pertsona baten irudia edo irudikapena. Hainbat teknika erabiliz egin daiteke; besteak beste, eskultura, pintura eta argazkilaritza. Erretratuan agertzen den horren itxura fisikoa eta nortasuna ahalik eta zehaztasun handienaz islatzea da helburua.

BALIABIDEAK

https://www.fondation-giacometti.fr/en/database/163881/caroline

http://www.hoyesarte.com/literatura/arte/la-musa-que-volvio-loco-a-giacometti_227088/

OHARRAK

[1] http://proa.org/documents/Giacometti-PressKit.pdf

[2] Hemendik hartu eta egokitu da informazioa: https://encontrandolalentitud.wordpress.com/2017/07/02/alberto-giacometti-una-mirada/

[3] Hemendik hartu eta egokitu da informazioa: https://www.barnebys.es/blog/artistas/biografia/la-importancia-de-saber-dibujar-alberto-giacometti/7093/