Guggenheim
Sarrera

Constantin Brancusi
Erregeen erregea (Le roi des rois), 1938
Haritz zura
300 x 48,3 x 46 cm
Solomon R. Guggenheim Museoa, New York 56.1449
© VEGAP, Bilbao, 2016
Photo: David Heald © SRGF

“Umeak izateari uzten diogunean, hil gara dagoeneko”. Constantin Brancusi[1]

Constantin Brancusi-k (Hobita, Errumania, 1876–Paris, 1957) eskulturgintzaren hainbat konbentzio hautsi zituen. Auguste Rodin eskultore maisu frantsesarentzat (1840–1917) hilabete bakar batez bakarrik lanean aritu zen, postua utzi baino lehen. Brancusik zera esan zuen: “ezer ezin da hazi zuhaitz handi baten itzalean”. Rodinek laguntzaile ugari baliatzen zituen eskulturak itxuratu edo ontzeko; Brancusik, berriz, nahiago zuen berak egin, eskuz, materialekin konexio estua eratzeko; gehienetan zuzenean zizelkatzen zituen.

Bigarren Mundu Gerran eta amaitu eta ondorengo urteetan, Brancusik gehienbat zurezko eskulturak egin zituen; egurrak sinbolismo handia zuela uste zuen eta, gainera, ezaguna zitzaion arotz trebatu zen eta. 1924rako, landa inguruko arotz errumaniar bat balitz bezala erretratatzen zuen bere burua, lanean zegoela eskultura artean [2] (Auguste Rodin, aitzitik, “pentsatzaile” moduan erretratatzen zuten, haren eskulturak alde batera utzita).

Erregeen erregea (Le roi des rois) haritz zurezko eskultura monumentala sortu zuen artistak Askatasunaren Tenplua (Temple de la délivrance) lanean ikusgai jartzeko. Tenpluak Indore-ko Yeshwant Rao Holkar maharajak 1933an agindutako santutegi pribatua izan behar zuen. Lurpeko sarbidea zuen leihorik gabeko ganbara gisa (sabaiko irekiera bat izan ezik) taxutu zuen Brancusik, barrualdea islatzeko urmael bat eta hegaztien freskoak zituena. Hala ere, ez zen inoiz eraiki. Nolanahi ere, tenpluaren diseinuak Brancusiren artearen funtsezko kezkak laburbildu zituen: forma estetikoaren idealizazioa; arkitekturaren, eskulturaren eta altzarien bat egitea; eta pentsamendu espiritualaren oroitzapen poetikoa.

Erregeen erregea artelaneko formak egiteko, Brancusik inspirazio hartu zituen Afrikako eskulturak eta zizelkatze-lanak, Errumaniako zur-lanak eta orduko arte-abangoardiak zeraman abstrakziorako bidea. Horrela aukeratutako formek are sinbolismo gehiago ematen zieten lanei, eta bestelako loturak ezartzen zituzten. Gainera, formekin “jolasten” zen haren estudioan: batetik bestera mugitzen zituen, askotariko konfigurazioak egiten zituen eta horiei argazkiak ateratzen zizkien. Askotan, luze egoten ziren eskulturak estudioan, saldu ezinean ibiltzen baitzen. Estudioan bitartean, berriro lantzen zituen, baita suntsitu ere: etengabe desegiten eta berregiten zituen[3].

Zurak Brancusiri Espresionismorako joera pizten zion: zizelkatutako objektu paregabeak egin zituen. Harriz edo metalez egindako eskulturetan arketipoak irudikatzen zituen, adibidez, hegan ari diren txoriak edo lo dauden giza irudiak. Zurezko artelan indibidualek, aldiz, pertsonaia edo izaki espiritual bereziak ematen dituzte aditzera. Adibidez, Erregeen erregea Ekialdeko erlijioaren boterea eskulturan gorpuzteko Brancusiren ahalegintzat jo daiteke. Artelanaren jatorrizko izenburua Budaren gogoa (L’esprit du Bouddha) zen; izan ere, Milarepais tibetar filosofoaren idazkiak irakurri zituen Brancusik eta Budismoaren inguruan jakintzak zituen.

Galderak

Begiratu elkarrekin Erregeen erregea lana (1938). Eskatu ikasleei irudiaren krokis bat egiteko. Gero, eska egiezu bikotetan eztabaidatzeko krokisa egiten ari zirela arreta zer eman dien.

Galdetu ikasleei artelan honi zer izenburu ipiniko lioketen. Sortu balizko izenburuen zerrenda bat. Orain, esan ikasleei artelanaren izenburua eta galde egiezu zein den, haien ustez, eskulturaren eta izenburuaren arteko lotura.

Jarduerak

Brancusik Rodinen lana miresten zuen, eta maisuaren lanak erantzun jakin bat sorrarazi zion. Jarduera honetarako, ikasleek Brancusiren lanari erantzuten dioten artelan bat sortuko dute. Artistaren hiru artelan, gutxienez, aukeratzen has daitezke, eta artelanoi buruz arreta ematen diena edo interesatzen zaiena deskribatzeko hitzen zerrenda bat idazten. Gero, hitz horiek marrazki baterako inspiratzeko erabil ditzakete (ahal bada, artistaren eskulturak aurrez aurre ikustera joan daitezke eta, horiek behatuz, marrazkiak egin). Ikasleek marrazkiak bukatzen dituztenean, eskatu gogoeta egiteko marrazki horiek ea zertan datozen bat eskulturekin. Ondoren aurreko artista batek nola inspiratu dituen azaldu behar dute testu labur batean; artista-adierazpen bat izango da. Haiek egindako artelanetan oinarritutako beste lan bat egingo balute, nolakoa izango litzateke?

Brancusik aforismo ugari idatzi zituen bere lanari eta arteari buruz, oro har. Adierazpen labur horien asmoa oinarrizko egia bat esatea zen. Jarduera honetarako, zirikatu ikasleak aforismoen bilduma batetik bat aukeratzeko eta, gero, adierazpen horri buruzko haien ikuspegia azaltzen duen saiakera bat idazteko. Haien saiakeran, galdera hauek eta beste batzuk erantzun ditzakete:

Bat datoz Brancusiren adierazpenarekin?
Haien ustez, nola ezkontzen da adierazpen hori Brancusiren artearekin?
Non da egokia adierazpen hau munduko beste edozein tokitan?

Aforismoak:

“Sinpletasuna konpondutako konplexutasuna da”.[4]
“Edertasuna oreka absolutua da”.
“Edertasuna kontrako gauzen arteko harmonia da”.
“Artea norbaiti ezagun ez zaizkion gauzak sortzea da”.
“Geure burua kopia zehatzera mugatzen badugu, gogoaren bilakaera gelditu egiten dugu”.[5]
“Sinpletasuna ez da jomuga bat artean, baina nor bere buruaren kontra bada ere sinpletasunera heltzen da gauzen benetako funtsera hurbildu ahala”.[6]
“Urruti ikustea gauza bat da; haraino joatea, berriz, beste bat”.
“Teoriak zentzurik gabeko laginak baino ez dira. Ekintzek baino ez dute balio”.[7]
“Denetan bada helburu bat. Horretara heltzeko, norbera bere buruaz askatu behar da”.[8]

Brancusik zuzenean zizelkatuz sortu zituen bere eskultura ugari; era horretan, eskulturak egiteko plangintza gutxiago behar da, bat-batekoagoa da, eta ez dira bitarteko ereduak edo maketak baliatzen. Zuzenean zizelkatuta, eskultoreak buruz lan egiten du, edo gaia behatzen duen bitartean. Jarduera honetarako, eman ikasleei zuzenean zizelkatzeko aukera.

Ikasle gazteagoek ere zizelkatze-jardueretan parte har dezakete. Ikasle gazteagoentzat, ondorengoak dira tresna eta material egokiagoak: xaboi-zatiak, argizagia, poliestireno aparra, buztina, igeltsu-zatiak eta zur arina. Ikasleek material-zatiaren alde guztietan euren diseinua marraz dezakete, edo soberako materiala kentzen lan egin, edo lantzen dute bitartean behatzen duten objektu baten forma birsortzen saia daitezke. Gainazala, gero, lizpapera (lixa) edo beste material bat erabiliz leundu daiteke. Brancusik ere zura klarionaz marrazten zuen, zuzenean eta errazago zizelkatzkeo; hala egiten zuela ikus daiteke artistak berak bere estudioari egindako argazkietan.

1. Giménez, Carmen; Gale, Matthew  (arg.). Constantin Brancusi: The Essence of Things, erak. kat. Londres: Tate, 2004, 130. or.
2. Ibid., 61-62. or.
3. Ibid., 62. or.
4. Giménez, Carmen; Gale, Matthew  (arg.). Constantin Brancusi: The Essence of Things, erak. kat. Londres: Tate, 2004, 19. or.
5. Stemp, Richard. Constantin Brancusi: The Essence of Things, irakasleentzako eta gidarientzako liburuxka. Londres: Tate Modern, 2004
6. Constantin Brancusi: The Essence of Things, liburuxka. Londres: Tate Modern, 2004
7. Gimenez eta Gale, ibid., 130. or.
8. Fondation Beyeler eta Guggenheim Bilbao Museoa. Brancusi–Serra, erak. kat., 2011, , 14. or.

DESKARGATU INPRIMATZEKO BERTSIOA