Guggenheim
Sarrera

Vasily Kandinsky
Zirkuluaren inguruan (Autour du cercle), 1949ko maiatza-abuztua
Autour du cercle
Olio-pintura eta esmaltea mihise gainean
96,8 x 146 cm
Solomon R. Guggenheim Museoa, New York
Solomon R. Guggenheim Sortze Bilduma
© VEGAP, Bilbao, 2016

“Kolorea da tekla. Begia, mailua. Arima, soka asko dituen pianoa da. Artista da eskua, zeinak tekla hau edo bestea sakatuz, gizakiaren arima egoki dardararazten duen”. [1]

Kandinsky 1866n jaio zen Moskun eta, oso umea zela, Odesan bizi izan zen. 1933an, Kandinskyk Alemania utzi zuen, presio politikoek behartuta. Gauzak aztoratuta egon arren, Parisera lekualdatzean, sormen handiko aldi bati eman zion hasiera. Irakasle- eta administrazio-lanetatik aske, buru-belarri murgildu zen bere artean. Bere artelan berantiarren kolore-sorta argiagoa da oro har, kolore pastelak zein garratzak eta irudi organikoak gehituz. Gainera, etxeko estudioan patxadaz lan egiten duen artista zahar baten asmamena, alaitasuna eta umorea adierazten dute. Bauhaus eskolako geometriaren zurruntasunetik askatuz, forma bigun eta moldakorragoetara lerratu zen eta horiek, sarritan, izaera irudimentsu eta jostagarria agertzen zuten.

Kubismoa eta Surrealismoa Parisen moda-modakoak ziren arren, Kandinskyk abstrakzioak pintatzen jarraitu zuen, baita bere estiloa arte-aldizkari espezializatuetan defendatzen ere. Oparo pintatu eta marraztu zuen, eta artelan-multzo garrantzitsu bat ondu, biologiako irudietan inspiratuz eta enbrioiak, larbak eta izaki ornogabeak ziruditen formak sortuz, izaki bizidun ñimiñoen mundu bat.

Forma biomorfoen erabilerak agerian uzten du Kandinsky liluratuta zegoela zientzia organikoekin, bereziki enbriologiarekin, zoologiarekin eta botanikarekin. Bere Bauhaus urteetan, Kandinskyk mikroorganismoen, intsektuen eta enbrioien ilustrazioak ebaki eta gorde zituen. Gainera, bazituen zientzia-liburu garrantzitsuak eta entziklopediak eta, horietatik, izaki ñimiñoen irudikapen abstraktuak atera zituen, adibidez, Zirkuluaren inguruan (Autour du cercle), 1940ko maiatza–abuztua.

Kandinskyk zientziatik ateratako forma horiek konbinatu zituen forma geometriko primario, lerro indartsu, pastelen kolore-sorta bizi eta norabiderik gabeko urrats batzuekin: ikusleari esanahien uztarketa aske baterako bidea zabaltzen diote. Irudi flotatzaile, biomorfo horiek etorkizun baketsu baten ikuspegi baikorra eta gizartea birsortzeko eta berregiteko esperantza adierazten dutela interpreta daiteke. Artistak garai horretako bere artelan garrantzitsuenetakotzat dauka margolan hau.

Bere pinturen eta arteari buruzko idatzizko teorien bitartez, Kandinskyk berretsi egin zuen abstrakzioak ideia espiritualak adieraz ditzakeela. Kandinsky Parisen hil zen 1944an, 78 urte zituela.

Galderak

Artelan honen alderdi batzuek erreferentzia egiten diote beha daitekeen munduari? Zati batzuk artistak erabat asmatuko zituen edo bi arlo horien arteko konbinazio bat izateko itxura du? Azaldu zuen ikuspegiak. Zirkuluaren inguruan artelanak forma geometrikoak, abstraktuak eta figuratiboak konbinatzen ditu. Eskatu ikasleei mota horietako elementuak aurkitzeko.

Deskribatu kolorea artelan honetan erabiltzeko modua. Koloreak aldarte, sentimendu, sentsazio edo toki baten bat gogora ekartzen du? Kolore-sorta edo kolore-konbinazio horiekin moduren batean identifikatzen duzu zeure burua?

Kandinskyk askotariko formak, lerroak eta koloreak erabiltzen ditu pinturak sortzeko. Zerrendatu artelan hau sortzeko artistak emango zituen urratsak eta erabiliko zituen tresnak.

Kandinskyk Zirkuluaren inguruan deitu zion artelan honi. Eztabaidatu artelanerako hori izenburu egokia ote den. Zergatik? Zergatik ez? Ikasleek badute beste izenbururik iradokitzeko?

Jarduerak

Pertsona askok dute gogokoen kolore bat, baina gutxik dute gogokoena den kolore-sorta bat. Probatu elkarrekin ondo ezkontzen diren bospasei koloreko sorta bat prestatzen. Klaseak margo-kolore horiek nahas ditzake, edo herriko pintura-denda bateko kolore-laginak erabili. Ikasleek aukeratu duten kolore-sortarekin loturarik sentitzen dute? Egindako aukeraketak ingurune edo emozio jakin bat ekartzen du gogora? Orain, saiatu ariketa hau berriz egiten, baina atsegin ez duten kolore-sorta aukeratuz. Eztabaidatu zein kolore-sorta izan den errazena osatzen, eta zergatik.

Kandinskyk biologia, zoologia, enbriologia eta botanikoari buruzko liburuak bildumatu zituen, baita hainbat lagin ere, adibidez, arrain enbrioi bat, arrabio enbrioi bat, intsektuak, itsas ornogabeak, marmokak eta amebak. Egituretan agertutako interesaz gain, uste denez, Kandinskyk esanahi espirituala ikusi zuen lagin horietan, birsorkuntzaren eta bizi ororen jatorri komunaren erakusgarriak zirelakoan. Erabili lagin biologiko bat artelan baterako oinarritzat. Motibo oso sinple bat izan daiteke: hazi, leka edo hosto bat. Liburuetan, Interneten, edo mikroskopio bat erabiliz, ikasleek zelula-laginei begiratu bat eman diezaiekete. Encyclopedia of Life Web site bitarteko bikaina izan daiteke proiektu horretarako.

Kandinskyren iritziz, arteak gauzen barruko izaera adierazi behar zuen, eta ez haien azaleko itxura. Bere artelanak funts hori formaren, lerroen eta kolorearen bidez argitzen saiatzen dira. Eman ikasle bakoitzari marrazteko lau paper txiki eta marrazteko materialak, tartean kolorea ere (koloretako lapitzak, argizariak, margoak). Eskatu ikasleei konposizio ez-objektiboak sortzeko, ondorengo hitzak lerroen, formen eta kolorearen bitartez bakarrik adieraz ditzaten.

Haserrea
Bakardadea
Zorroztasuna
Nekea

Erakutsi amaitutako artelanak, eta eztabaidatu. Zertan etorri dira bat ikasleak eta zertan bereizi hitz berbera interpretatzeko orduan? Nola zehazki? Erantzun bakar bat ematen dute? Ikasleen lanak ikustean, atera al daiteke ondoriorik pertsonek kolore, forma eta lerroei erantzuteko duten moduari buruz?
Sortu toki ezagun baten funtsa adierazten duen pintura ez-objektibo bat.

Kandinskyren bizitza luzean, gizarte-, politika- eta teknologia-arloko aldaketa handiak gertatu ziren, baita bi mundu-gerra eta zenbait lekualdaketa ere batetik bestera. Oro har apolitikoa zen arren, behean zehaztutako munduko gertaera garrantzitsuek zuzenean astindu zuten bere bizitza.

• 1914: Lehen Mundu Gerra hasi
• 1917: Urriko Iraultza hasi
• 1933: Naziek Bauhaus Eskoka itxi
• 1940: Alemaniak Frantzia okupatzen hasi

Aztertu gertaera horiek eta munduaren historian izan duten eragina.

1. Vasily Kandinsky, Du spirituel dans l’art, Denoël, folio / essais bilduma, 1989, 112. or.

DESKARGATU INPRIMATZEKO BERTSIOA